Θάνατος και ζωή

‘Ο αυθεντικός Χριστιανός πρώτα γνωρίζει να πεθαίνει, και έτσι κατόπιν μαθαίνει να ζει. Δεν υπάρχει ζωή αληθινή χωρίς αυτόν τον θάνατο. Ο Χριστός δεν ανασταίνει τους ζωντανούς: τους νεκρούς ανασταίνει. Γι’ αυτό μόνο όσοι είναι έτοιμοι να κατεβούν στον τάφο, μόνο αυτοί μπορούν να προσμένουν ανάσταση. Μόνο όσοι είναι έτοιμοι να τα χάσουν όλα για τον Θεό, μόνο αυτοί μπορούν να κληρονομήσουν το πάν, τα αιώνια αγαθά της βασιλείας των ουρανών’. 

[Αρχιμ. Αστ. Χατζηνικολάου. «Αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα». 

Εκδόσεις ‘Σωτήρ’ 2018, σ. 232-3]

Πένθος

'Γιὰ μᾶς τοὺς Χριστιανοὺς... ὁ θάνατος εἶναι ὕπνος, καὶ οἱ ἀποθνήσκοντες δὲν εἶναι νεκροί, ἀλλὰ κεκοιμημένοι· γι᾿ αὐτὸ καὶ τὰ χριστιανικὰ νεκροταφεῖα ὀνομάζονται κοιμητήρια. Ἐμεῖς πιστεύουμε καὶ ὁμολογοῦμε «ἀνάστασιν νεκρῶν καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος». Καὶ γι᾿ αὐτὸ δὲν δικαιολογούμαστε νὰ πενθοῦμε καὶ νὰ θρηνοῦμε «καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα» (Α΄ Θεσ. δ΄ 13). Ὁ θάνατος εἶναι βέβαια χωρισμός, προσωρινὸς ὅμως, γιατὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἀνάστασις καὶ θὰ συναντηθοῦμε πάλι μὲ τὰ ἀγαπητά μας πρόσωπα, γιὰ νὰ ζήσουμε μαζὶ αἰωνίως, χωρὶς λύπη καὶ στεναγμούς, ἂν βέβαια κριθοῦμε ἄξιοι μιᾶς τέτοιας μακαρίας ζωῆς. Γι᾿ αὐτὸ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέει: «Τὸ λίαν ἀπαθὲς ἀπάνθρωπον, τὸ λίαν περιπαθὲς ἀφιλόσοφον». Τὸ νὰ μείνῃς δηλαδὴ τελείως ἀπαθὴς μπροστὰ στὸν θάνατο εἶναι ἀφύσικο καὶ ἀπάνθρωπο· τὸ νὰ πάσχῃς ὅμως καὶ νὰ θλίβεσαι ὑπερβολικὰ δείχνει ὅτι δὲν φιλοσοφεῖς, δὲν σκέπτεσαι χριστιανικὰ οὔτε λογικά. Καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι τὸ πολὺ πένθος εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν ἀνάστασί του ἐνίκησε τὸν θάνατο. Καὶ προσθέτει: «Γιατί θρηνεῖς ὑπερβολικά; Ὕπνος εἶναι ὁ θάνατος. Γιατί ὀδύρεσαι καὶ κλαῖς; Καὶ ἂν κλαῖς, πῶς θὰ πείσῃς τὸν εἰδωλολάτρη ὅτι πιστεύεις;»'

 [π. Κων. Παπαγιάννη. Ομιλίες στη Σοφία Σειράχ.

Εκδόσεις Περιβόλι της Παναγίας 2019, Ομιλία 70ή]

Όχι συσχηματισμός

«Ἄνθρωπος σοφὸς ἐν παντὶ εὐλαβηθήσεται καὶ ἐν ἡμέραις ἁμαρτιῶν προσέξει ἀπὸ πλημμελείας» (ιη΄ 27). Ὁ συνετὸς ἄνθρωπος εἶναι προσεκτικὸς σὲ ὅλα, καὶ κατὰ τὶς ἡμέρες ποὺ ἐπικρατεῖ ἡ ἁμαρτία, θὰ προσέξῃ, ὥστε νὰ μὴν παρασυρθῇ σὲ κανένα παράπτωμα. Προσέχει λοιπὸν ὁ συνετὸς καὶ ἐπιτηρεῖ καὶ συγκρατεῖ τὸν ἑαυτό του, γιὰ νὰ μὴν παρασυρθῇ ἀπὸ τὴν κακὴ ἠθικὴ κατάστασι ποὺ ἐπικρατεῖ γύρω του. Δὲν ἐξομοιώνεται μὲ τὸ ἁμαρτωλὸ περιβάλλον του. Δὲν λέει: Ὅπως κάνουν ὅλοι, ἂς κάνω κι ἐγώ. Δὲν λέει ἀκόμη: Πῶς μπορῶ ἐγὼ ὁ ἕνας νὰ κρατηθῶ ἁγνὸς καὶ τίμιος καὶ ἀδιάφθορος μέσα στὴ γενικὴ διαφθορά; Μπορεῖ ὅλοι γύρω του νὰ κλέβουν, νὰ ληστεύουν, νὰ ψεύδωνται, νὰ ἀδικοῦν, νὰ ἀσχημονοῦν· αὐτὸς μένει ἀνεπηρέαστος ἀπὸ τὴν κακία καὶ τὴ διαφθορὰ καὶ ἀγωνίζεται, γιὰ νὰ μὴν πέσῃ στὸ παραμικρὸ παράπτωμα. Δύσκολο, θὰ πῆτε ἴσως. Ναί, ὄχι ὅμως ἀκατόρθωτο. Ἕνας ἦταν ὁ Νῶε μέσα σ᾿ ἕναν κόσμο πονηρό· καὶ ὅμως ἔμεινε «δίκαιος, τέλειος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ» καὶ «τῷ Θεῷ εὐηρέστησε» (Γέν. ϛ΄ 9). Ἕνας ἦταν καὶ ὁ Λὼτ μέσα στὰ διεφθαρμένα καὶ ἐξαχρειωμένα Σόδομα· ἔμεινε ὅμως ἀδιάφθορος, πιστὸς καὶ ἀφωσιωμένος στὸν Θεό. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ Θεὸς τὸν ἐξῄρεσε ἀπὸ τὴ γενικὴ καταστροφὴ τῶν Σοδόμων. Ἂς μὴ γινώμαστε λοιπὸν ἕρμαια τοῦ διεφθαρμένου περιβάλλοντος, ἀλλὰ ἂς εἴμαστε ἐμεῖς φωτεινὲς λαμπάδες ποὺ θὰ δείχνουν στοὺς ἄλλους τὸν ἴσιο δρόμο, τὸν δρόμο τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀρετῆς.

[π. Κων. Παπαγιάννη. Ομιλίες στη Σοφία Σειράχ

Εκδόσεις Περιβόλι της Παναγίας 2019, Ομιλία 41η]

Δικαιώματα

"Ο κόσμος όχι μόνο "εν τω πονηρώ κείται", αλλά καταπνίγεται, και οι άνθρωποι παντού παραφρόνησαν από τον φόβο των επερχομένων στη γη συμφορών... Σε τέτοιους καιρούς καλύτερα να σιωπούμε εμείς που δεν έχουμε τη διάθεση να λύσουμε κανένα πρόβλημα με την οδό της βίας. Και ο αιώνας μας είναι αιώνας ασκήσεως πρωτοφανούς βίας στη συνείδηση των ανθρώπων. Στην εποχή μας παραβιάζονται όλα τα δικαιώματα του ανθρώπου, αν και εμείς ακούμε μόνο τους πληθωρικούς λόγους για την υπεράσπιση του ανθρώπου και των δικαιωμάτων του".

[Αρχιμ. Σωφρονίου. Γράμματα στη Ρωσία. 

Ι.Μ. Τιμίου Προδρόμου,  Έσσεξ 2009, σ. 106]

Πολυπραγμοσύνη

"Τέκνον, μὴ περὶ πολλὰ ἔστωσαν αἱ πράξεις σου· ἐὰν πληθυνθῇς, οὐκ ἀθῳωθήσῃ· καὶ ἐὰν διώκῃς, οὐ μὴ καταλάβῃς, καὶ οὐ μὴ ἐκφύγῃς διαδρὰς" (Σειράχ ια΄ 10). Παιδί μου, μὴ καταπιάνεσαι μὲ ἔργα πολλά, ἀνώτερα τῶν δυνάμεών σου. Ἂν πολλαπλασιάσῃς καὶ πληθύνῃς τὶς ἀσχολίες σου, δὲν θὰ μείνῃς ἀθῶος καὶ ἀνένοχος, γιατὶ ὁπωσδήποτε θὰ διαπράξῃς καὶ πολλὰ σφάλματα· καὶ ἂν ἐπιδιώκῃς καὶ κυνηγᾶς πολλά, δὲν θὰ τὰ προφθάσῃς καὶ δὲν θὰ τὰ ἐπιτύχῃς ὅλα· καὶ ἂν ἀποτύχῃς, δὲν θὰ μπορέσῃς νὰ διαφύγῃς καὶ νὰ μὴν ὑποστῇς τὶς συνέπειες τῆς πολυπραγμοσύνης σου. Εἶναι πολὺ φυσικό, ἐκεῖνος ποὺ καταπιάνεται μὲ πολλά, νὰ μὴν μπορῇ νὰ ἀνταποκριθῇ σὲ ὅλα, νὰ τὰ κάνῃ ὅλα λειψὰ καὶ πρόχειρα, νὰ πέφτῃ σὲ λάθη μὲ βαρειὲς συνέπειες γι᾿ αὐτόν. Εἶναι λοιπὸν προτιμότερο καὶ ἀσφαλέστερο νὰ περιορίζουμε τὶς δραστηριότητές μας στὰ ὅρια τῶν σωματικῶν μας δυνάμεων καὶ τῶν πνευματικῶν μας ἱκανοτήτων. Θὰ ἔχουμε ἔτσι τὸν χρόνο νὰ μελετοῦμε καλύτερα καὶ προσεκτικώτερα τὶς ἐνέργειές μας καὶ νὰ τὶς πραγματοποιοῦμε μὲ ἐπιτυχία.

 [π. Κων. Παπαγιάννη. Ομιλίες στη Σοφία Σειράχ

 (ανέκδοτες). Ομιλία κη΄]

Προσεκτική ακρόαση

     "Πρὶν ἢ ἀκοῦσαι, μὴ ἀποκρίνου" (ια΄ 8). Μὴ βιάζεσαι νὰ ἀπαντήσῃς, πρὶν ἀκούσῃς αὐτὸ ποὺ σοῦ λένε. Ἄκουσε πρῶτα μὲ προσοχὴ τὸν συνομιλητή σου, γιὰ νὰ καταλάβῃς καλὰ τί θέλει νὰ σοῦ πῇ, καὶ τότε δῶσε τὴν ἀπάντησί σου. Ἂν βιαστῇς καὶ μιλήσῃς, πρὶν ἐκεῖνος ὁλοκληρώσῃ τὸν λόγο του, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ παρανοήσῃς τὰ λεγόμενα καὶ νὰ δώσῃς ἄστοχες ἢ καὶ σκληρὲς καὶ ἄδικες ἀπαντήσεις, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθοῦν μεταξύ σας παρεξηγήσεις καὶ διαμάχες.
     "Καὶ ἐν μέσῳ λόγων μὴ παρεμβάλλου" (ια΄ 8). Ὅταν μιλοῦν οἱ ἄλλοι, μὴ παρεμβαίνῃς, γιὰ νὰ τοὺς διακόψῃς. Πολὺ χρήσιμη ἡ συμβουλὴ αὐτή, γιὰ νὰ ὑπάρχῃ τάξις καὶ εὐπρέπεια στὶς συζητήσεις. Πολὺ συχνὰ παρακολουθοῦμε στὴν τηλεόρασι διάφορες συζητήσεις καὶ βλέπουμε τοὺς συνομιλητὰς νὰ διακόπτουν ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, νὰ μιλοῦν ὅλοι μαζὶ καὶ νὰ καταλήγουν σὲ λογομαχία. Ἡ στοιχειώδης εὐγένεια ἐπιβάλλει νὰ περιμένουμε τὴ σειρά μας, νὰ ἀφήνουμε τοὺς ἄλλους νὰ μιλήσουν, χωρὶς νὰ τοὺς δακόπτουμε· κι ἀφοῦ τοὺς ἀκούσουμε, νὰ παίρνουμε τὸν λόγο, γιὰ νὰ διατυπώσουμε τὶς σκέψεις μας καὶ νὰ συμφωνήσουμε ἢ νὰ διαφωνήσουμε μὲ ὅσα εἶπαν ἐκεῖνοι.

 [π. Κων. Παπαγιάννη. Ομιλίες στη Σοφία Σειράχ

 (ανέκδοτες). Ομιλία κζ΄]