Η ψευδαίσθηση της αυταρκείας

'Η ανθρώπινη φύση έχει σαν κληρονομιά από τους πρωτοπλάστους τη ροπή προς το κακό, και αντί να χρησιμοποιήσει τα δώρα του Θεού για το καλό και την πρόοδό της, τα χρησιμοποιεί για το κακό και τη διαφθορά της. Έτσι συμβαίνει και με τις περιόδους της ειρήνης και της ευημερίας, που είναι πολύτιμα δώρα του Θεού. Ενώ θα έπρεπε να τις εκμεταλλευθεί ο άνθρωπος για την πνευματική καλλιέργεια και πρόοδό του, για τον στενότερο συνδεσμό του με τον Θεό, τις χρησιμοποιεί για την αμαρτία. Αποκτώντας μια θλιβερή αυτοπεποίθηση, απορρίπτει κάθε σωτήριο περιορισμό που του επιβάλλει ο νόμος του Θεού και επιδίδεται σε μια ζωή υλιστική, στην ικανοποίηση των ανόμων επιθυμιών και των παθών του, στην ακολασία και τη διαφθορά, και για να έχει την ψευδαίσθηση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας, απορρίπτει και το κύρος και τη αυθεντία του Θεού, αρνείται ακόμη και την ύπαρξή του. Αλλά τότε ακριβώς γίνεται δούλος. Υποδουλώνεται στην αμαρτία και πολλές φορές χάνει και την ατομική και την εθνική του ελευθερία.'

[π. Κων. Παπαγιάννης. Ιερά ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης.

Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας 2014, σ. 381]

Πεντηκοστή

Η σύγχυση, που επικρατεί συχνά στην ανθρώπινη επικοινω­νία είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης αμαρτίας. Ο Θεός δεν έκανε τους ανθρώπους «αλλόγλωσσους».  Αν ο άνθρωπος δεν είχε αμαρτήσει και δεν είχε στερηθεί της Χάριτος, τώρα «πάσα η γη χείλος έν ην, και φωνή μία πάσι».

     Η δυσκολία στην ανθρώπινη επικοινωνία είναι αποτέλεσμα του ανθρωπίνου εγωκεντρισμού, που κάνει τον άνθρωπο να βλέπει όλους τους συνανθρώπους του, ακόμη κι αυτούς που είναι πολύ κοντά του σαν εχθρούς ή σαν ανταγωνιστές, που έχουν αυτό που θέλει να έχει εκείνος ή που μπορούν να του πάρουν αυτό που εκείνος έχει. Αυτό το κλίμα του κρυφού πολέμου κάνει αδύνατη την ανάπτυξη εμπιστοσύνης.

     Αυτή η τραγική ανθρώπινη πραγματικότητα είναι η αιτία της πιο βασανιστικής μοναξιάς, που τελικά είναι το πιο αφόρητο μαρτύριο του σύγχρονου ανθρώπου.

    Το πνεύμα του Θεού αποκαθιστά την εμπιστοσύνη και την επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους, γιατί δεν είναι πνεύμα ανταγωνισμού αλλά πνεύμα προσφοράς. Ο άνθρωπος που έχει το πνεύμα του Θεού δεν σκέπτεται τι θα πάρει από τον άλλο, αλλά τι θα του δώσει. Δεν βλέπει τον συνάνθρωπό του σαν ανταγωνιστή αλλά σαν συναγωνιστή, δεν προσπαθεί να εξασφαλίσει για τον εαυτό του την καλλίτερη θέση αλλά να βοηθήσει τον συνάνθρωπό του να την πάρει.

     Ένα τέτοιο κλίμα, είναι κλίμα απόλυτης εμπιστοσύνης που δεν έχει ανάγκη από επιφυλάξεις και από κρυπτογραφημένα μηνύματα. Αυτό ήταν το κλίμα της Πεντηκοστής και γι’ αυτό έδωσε την δυνατότητα σε όλους να μιλούν και να καταλαβαί­νουν όλων τις γλώσσες. «Η του Θείου Πνεύματος επιδημήσασα δύναμις, την μερισθείσαν πάλαι φωνήν, κακώς ομονοησάντων, εις μίαν αρμονίαν θείας συνήψε, γνώσιν συνετίζουσα πιστούς της Τριάδος». (Ωδή γ’ Κανόνος Πεντηκοστής).

     Η δυνατότητα της επικοινωνίας είναι ένα χάρισμα του πνεύματος του Θεού που δεν μπορεί να την έχει όποιος δεν έχει αυτό το πνεύμα.

[π. Φιλόθεος Φάρος. Πεντηκοστή: Το γεγονός της Εκκλησίας]

Μνήμη θανάτου

‘Σκεφτείτε πώς θα ήταν κάθε στιγμή της ζωής μας αν είχαμε συναίσθηση πως μπορεί να είναι η τελευταία, πως αυτή η στιγμή μας δόθηκε για να πλησιάσουμε με κάποιον τρόπο την τελειότητα, πως τα λόγια που λέμε θα είναι τα στερνά μας κι έτσι θα έπρεπε να εκφράσουν όλη την ομορφιά, όλη τη σοφία, όλη τη γνώση και, πάνω απ’ όλα, όλη την αγάπη που γνωρίσαμε στο κύλισμα του βίου μας, είτε αυτός ήταν μακρός είτε σύντομος. Πώς θα συμπεριφερόμασταν ο ένας στο άλλο αν η παρούσα στιγμή ήταν η μοναδική που είχαμε στη διάθεσή μας και θα έπρεπε να χωρέσει και να εκφράσει όλη την αγάπη και τη φροντίδα που υπάρχει μέσα μας;
     [...] Αν ήμασταν σε θέση να αισθανθούμε κάτι τέτοιο, πώς θα συμπεριφερόμασταν στους άλλους, αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό; Αν είχα κι εγώ κι εσύ τη συνείδηση πως το πρόσωπο στο οποίο μιλάμε μπορεί να πεθάνει στο επόμενο λεπτό και πως ο ήχος της φωνής μας, το περιεχόμενο των λέξεών μας, οι κινήσεις και οι προθέσεις μας, ο τρόπος που σχετιζόμαστε μαζί του θα είναι τα τελευταία πράγματα που θα αντιληφθεί αυτός και θα πάρει μαζί του στην αιωνιότητα, πόσο πιο συνετά, προσεκτικά και όντως αγαπητικά θα ήταν τα λόγια μας! Η εμπειρία επιβεβαιώνει πως ενώπιον του θανάτου πάρα πολλές έχθρες, πάρα πολλές πικρίες, πάρα πολλες αμοιβαίες απορρίψεις εξανεμίζονται. Ο θάνατος είναι πολύ μεγάλος για πράγματα που θα έπρεπε να είναι πολύ μικρά ακόμα και για τον πρόσκαιρο αυτό βίο’.

[Anthony Bloom. Ο Θάνατος ως κέρδος. 

Εκδόσεις Εν πλω 2005, σσ. 21-24]

Συγχώρηση

‘Η συγχώρηση σχετίζεται με το άνοιγμα της καρδιάς μας, την αύξηση της χωρητικότητάς της. Είναι ανάγκη να χωρούν μέσα μας οι άλλοι, να χωρούν τα ελαττώματά τους, να χωρούν τα όσα έχουν κάνει εις βάρος μας, ακόμη και οι δικαιολογίες τους, έστω κι αν δεν μας φαίνονται και τόσο επαρκείς ή αληθινές. Να μπορεί να χωρέσει κάθε αδυναμία τους. Να μπορεί να χωρέσει η ενοχλητικότητά τους, η αδυναμία μας να τους καταλάβουμε και η δυσκολία που φυσικά μας προκαλούν’.

[Μητρ. Μεσογαίας & Λαυρεωτικής Νικολάου.

Από το καθ’ ημέραν στο καθ’ ομοίωσιν.

Εκδόσεις Εν πλω 2008, σ. 42]

Ρίζα κακών

‘Τα σύγχρονα ηθικοκοινωνικά προβλήματα, και ιδιαίτερα αυτά που συνδέονται με τη νεώτερη επιστήμη και τεχνολογία, προϋποθέτουν πολιτισμό πολύ πιο διαφορετικό από εκείνον που καλλιεργήθηκε στην ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στον νέο αυτόν πολιτισμό ο άνθρωπος αγνοεί ή και περιφρονεί την ασκητική και την ευχαριστιακή θεώρηση του κόσμου. Δεν βρίσκει νόημα στον πόνο και δεν βλέπει τον κόσμο ως δώρο του Θεού και ως μέσον αναφοράς προς αυτόν. Περιορίζεται στον εαυτό του και υποτάσσεται στις αισθήσεις του. Αναζητεί την ατομική του ευδαιμονία και γίνεται ανίκανος για κοινωνία και αγάπη. Στο όνομα της προόδου και της ευημερίας, στο όνομα της ασφάλειας και της προστασίας χαλκεύει ο ίδιος για τον εαυτό του τα βαρύτερα και ασφυκτικότερα δεσμά, που θα ζήλευαν και οι μεγαλύτεροι δικτάτορες. Έτσι αδυνατεί να ζήσει ως κυρίαρχος του κόσμου και να προχωρήσει στην ευχαριστιακή χρήση του. Αδυνατεί να λειτουργηθεί και να λειτουργήσει σωστά. Υποδουλώνεται στον κόσμο και προχωρεί χωρίς δισταγμούς στην απολαυστική κατάχρηση και εκμετάλλευσή του. Αδιαφορεί αν είναι σε θέση να ελέγξει τις δυνάμεις που απελευθερώνει από αυτόν, και προχωρεί με βουλιμία στην παράχρησή του, προκαλώντας γι’ αυτό και τις βλαπτικές αντιδράσεις του. Τα στοιχεία αυτά είναι αντίθετα προς το ορθόδοξο πνεύμα και δεν μπορούν εύκολα να αντιμετωπισθούν’.  

[Γ. Μαντζαρίδης. Χριστιανική Ηθική, 2η έκδοση. 

Εκδόσεις Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη 2004. Τόμος Α΄, σσ 213-214]

Νοημοσύνη και εμπιστοσύνη

'Η ανθρώπινη λογική, η κοινή λογική, δεν είναι αρκετή για να ζήσουμε σωστά. Αν εμπιστευθούμε μόνο τη νοημοσύνη μας, ο Θεός μας 'εγκαταλείπει': "Βγάλτε τα πέρα μόνοι σας, αφού τα ξέρετε όλα". Αν θέλουμε να Τον ακολουθήσουμε και να συμμορφωθούμε με κάποιον λόγο, ακόμη κι αν αυτός μας φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι είναι αντίθετος στην κοινή λογική, αν έχουμε εμπιστοσύνη σ' Αυτόν, ο Ίδιος ο Θεός θα τακτοποιήσει τα πράγματα με έναν τρόπο θετικό για μας. Έτσι, θα είναι φρόνιμο να μην έχουμε υπερβολική εμπιστοσύνη στη δική μας νοημοσύνη. Το μυστήριο της υπακοής είναι αληθινά μια πλευρά από τις πιο σοβαρές, γιατί έτσι θα μπορέσουμε να φθάσουμε στη σωτηρία μας, όντως έτοιμοι, όπως λέει η προσευχή, να λέμε: "Γενηθήτω το θέλημά Σου".

[Γέροντος Σωφρονίου, ομιλίες υπό έκδοση]

Λογισμοί και προσευχή

‘Όταν ένας λογισμός μας εγγίσει, αν έχουμε την πληροφορία ότι δεν αρμόζει με το πνεύμα του Ευαγγελίου, αρνούμαστε να τον δεχθούμε. Είναι καλύτερα να μη κάνουμε διάλογο με τους λογισμούς, αλλά να τους διώχνουμε.

…Μόλις κάποιος αρχίζει να προφέρει το Όνομα του Χριστού, ένα πλήθος λογισμών επιτίθεται. Συνήθως αυτές οι επιθέσεις αποκαλύπτουν το περιεχόμενο του είναι μας. Κατά την ώρα της προσευχής αγωνιζόμαστε ενάντια σε όλες τις εικόνες, όλα τα πάθη και τις μέριμνες, για να προφέρουμε το όνομα του Χριστού με καθαρό νου.

            …Αν κάποιος δεχθεί επίθεση λόγω ελλείψεως συμπάθειας προς κάποιον, η καλύτερη μέθοδος είναι να μη σκέπτεται γι’ αυτό, αλλά να προσεύχεται. Έτσι, ούτε η εικόνα του άλλου προσώπου ούτε ο τρόπος εκδίκησης ούτε η αιτία αυτής της αντιπάθειας θα βρίσκονται μπροστά του. Με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή με το να μη δεχόμαστε την εικόνα του πάθους αυτού, μπορούμε να υπερβούμε το πάθος του μίσους’. 

 [Γέρων Σωφρόνιος, ομιλίες υπό έκδοση]